به گزارش افق فلزات؛ در نگاه نخست، مواد ناریه شاید تنها یکی از اقلام مصرفی در معادن بهنظر برسد. اما در عمل این مواد نقطه آغاز چرخه استخراج در بخش معدن محسوب میشوند. در اغلب معادن روباز و بخشی از معادن زیرزمینی، عملیات استخراج با آتشباری آغاز میشود. عملیاتی که طی آن توده سنگ با استفاده از مواد منفجره خردشده و امکان بارگیری، حمل و فرآوری ماده معدنی را فراهم میکند. از این رو، برخلاف بسیاری از مواد مصرفی که جایگزینی یا تاخیر در تامین آنها تنها بخشی از فرآیند تولید را تحتتاثیر قرار میدهد، اختلال در تامین مواد ناریه میتواند کل زنجیره استخراج را با تاخیر مواجه کند.
در ایران نیز بخش قابلتوجهی از تولید مواد معدنی، از سنگ آهن و مس گرفته تا طلا، آهک و دولومیت، به عملیات آتشباری وابسته است. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در دسترسی به مواد منفجره، چاشنی و سایر تجهیزات مرتبط، تنها به تعویق یک مرحله از عملیات معدن منجر نمیشود، بلکه میتواند برنامه استخراج، ظرفیت تولید و در نهایت عرضه مواد اولیه به صنایع پاییندستی را تحتتاثیر قرار دهد.
کمبود مواد منفجره، به چالش جدید معادن تبدیل شده است. دادههای رسمی حاکی از آن است که سهم مواد ناریه از هزینههای مصرفی برخی رشته فعالیتها به ۷۲درصد میرسد. از همین رو، محدودیت در دسترسی به این نهاده، ریسک اختلال در زنجیره پاییندست را افزایش میدهد.
همه معادن به یک اندازه از کمبود مواد منفجره آسیب نمیبینند و بزرگترین مصرفکنندگان نیز الزاما وابستهترین نیستند. دادههای مرکز آمار ایران نشان میدهد سهم مواد منفجره در برخی فعالیتهای معدنی به ۷۲درصد از ارزش اقلام مصرفی میرسد، همچنین معادن سنگآهن نزدیک به نیمی از کل مواد منفجره مصرفی کشور را به خود اختصاص میدهند. این تفاوت، پرسش مهمی را پیش روی زنجیره صنایع معدنی قرار میدهد: اختلال در تامین مواد ناریه، بیش از همه کدام حلقه تولید را تهدید میکند؟
در همین راستا، سیدمحمد اتابک، وزیر صمت، با اشاره به کمبود مواد منفجره و لزوم تسریع دسترسی بنگاهها به آن، گفت: ۲۵درصد از مواد ناریهای که بخش خصوصی وارد کرده، هنوز ترخیص نشده است. وی با بیان اینکه پتروشیمیهای داخل نمیتوانند نیاز ما را به زودی رفع کنند، افزود: باید از طریق واردات، نیاز معادن به ناریه را مرتفع کنیم. وی همچنین گفت: در حال حاضر نیاز معادن کوچک را با مجوز جابهجایی مواد ناریه از معادن بزرگ حل کردهایم. کمبود مواد ناریه این روزها به پاشنه آشیل معادن تبدیل شده است. موضوعی که استخراج معادن را تحتتاثیر قرار داده و ادامه آن میتواند تامین مواد اولیه زنجیره صنایع معدنی را تحتتاثیر قرار دهد.
سهم مواد انفجاری در هزینههای معادن
اگرچه کمبود مواد ناریه طی سالهای اخیر بیشتر از زاویه مشکلات تامین و اختلال در عملیات معادن مورد توجه قرار گرفته است، اما دادههای مرکز آمار ایران ابعاد دیگری از این موضوع را آشکار میکند. بررسی نتایج «آمارگیری از معادن در حال بهرهبرداری کشور» در سال۱۴۰۳ نشان میدهد سهم مواد منفجره از ارزش مواد، ابزار و وسایل کار کمدوام مصرف شده در برخی فعالیتهای معدنی به مراتب بالاتر از سایر بخشهاست. این شاخص، میزان مصرف فیزیکی مواد منفجره را نشان نمیدهد؛ اما تصویری از میزان وابستگی هر فعالیت معدنی به این نهاده راهبردی ارائه میکند.
اهمیت این یافته زمانی بیشتر نمایان میشود که محصولات این معادن در زنجیره تولید کشور بررسی شود. نیکل، آنتیموان و تیتانیوم خوارک صنایع آلیاژی و برخی صنایع با فناوری بالا را تامین میکنند. دولومیت در تولید فولاد، شیشه، سرامیک و صنایع نسوز نقش دارد. نمک و آهک نیز از مواد اولیه اصلی صنایع شیمیایی، فولاد، سیمان، تصفیه آب و بسیاری از فرآیندهای صنعتی هستند. از این منظر هرگونه اختلال در استخراج این مواد معدنی آثار خود را فراتر از بخش معدن، در صنایع پاییندستی و هزینه تولید نمایان کند.
بنابراین، بررسی دادههای مرکز آمار، میزان آسیبپذیری زنجیره تولید کشور در برابر اختلال در تامین مواد ناریه را نشان میدهد. هرچه سهم مواد منفجره در ساختار هزینههای مصرفی یک فعالیت معدنی بیشتر باشد، ریسک کاهش تولید آن در زمان بروز محدودیتهای تامین نیز افزایش مییابد، این موضوع درنهایت میتواند بر تولید صنعتی، سرمایهگذاری و رقابت پذیری اقتصاد اثرگذار باشد.
انتهای پیام/
